Mianem śladu węglowego (carbon footprint) określa się całkowitą sumę emisji gazów cieplarnianych, przeliczonych na tonę ekwiwalentu dwutlenku węgla (tCO2e). Tona dwutlenku węgla jest zatem jakby wspólnym mianownikiem, do którego sprowadza się dane o emisyjności firmy, organizacji, państwa, wydarzenia, produktu czy usługi. Różne gazy cieplarniane w niejednakowym stopniu przyczyniają się do globalnego ocieplenia, ekwiwalent dwutlenku węgla pozwala porównywać je na wspólnej skali (np. emisja tony metanu odpowiada szkodliwością emisji 25 ton dwutlenku węgla).
Standardem definiującym proces obliczania śladu węglowego jest Greenhouse Gas Protocol (GHG Protocol), który wskazuje konieczność przeliczania emisji następujących gazów: dwutlenek węgla CO2, metan CH4, podtlenek azotu N2O, sześciofluorek siarki S6, perfluorowęglowodory PFC, hydrofluorowęglowodory HFC oraz trójfluorek azotu NF3.
Kompleksowa kalkulacja śladu węglowego odbywa się w trzech Zakresach:
– Scope 1 – emisje bezpośrednie, będące wynikiem spalania paliw w źródłach stacjonarnych lub mobilnych, np. spalanie gazu ziemnego na ogrzanie budynku, zużycie benzyny w aucie
– Scope 2 – emisje pośrednie, powstające w wyniku zużywania dostarczonej z zewnątrz energii elektrycznej, cieplnej, pary technologicznej czy chłodu; najprostszy przykład to energia elektryczna kupowana u dostawcy energii
– Scope 3 – emisje pośrednie, powstałe w całym łańcuchu dostaw; najszersza kategoria obejmująca 15 podkategorii, z których część jest upstream (generowanych do momentu wytworzenia produktu) a część downstream (generowanych w związku z dalszym życiem produktu); mamy tu między innymi transport surowców, podróże służbowe pracowników, zagospodarowanie odpadów czy użytkowanie produktu przez konsumenta. Obliczenie śladu węglowego dla Zakresu 3 jest zadaniem trudniejszym, niekiedy firmy decydują się w pierwszej kolejności na analizę Zakresu 1 oraz Zakresu 2 emisji i zarządziwszy tym zbiorem przechodzą dopiero do wzięcia odpowiedzialności za Zakres 3.
Zaznaczyć trzeba, iż nieco inaczej wygląda metodologia obliczania śladu węglowego dla organizacji (CFO) i nieco inaczej dla produktu (CFP). Pojęciem które warto znać w kontekście CFP jest Life Cycle Assessment (LCA) czyli analiza cyklu życia.
Przystąpienie do obliczania śladu węglowego z firmie może być zadaniem złożonym. Po pierwsze należy określić jakie procesy właściwie należą do firmy, ważne by dobrać obiektywne kryterium (podległość decyzyjna, podległość finansowa) a nie działać uznaniowo. Może się też okazać, że na początek zdecydujemy się na analizę śladu węglowego tylko w jakiejś części procesów przedsiębiorstwa, co powinno podlegać opisowi i wyjaśnieniu w strategii przyjętej przez firmę. Dalsze kroki obejmują określenie jakich danych będziemy potrzebować oraz ustalenie kto tymi danymi dysponuje.
Kalkulacja śladu węglowego w firmie to dopiero pierwszy krok, zmierzać ma bowiem do świadomego zarządzania naszą emisyjnością gazów cieplarnianych. Być może stosując się do regulacji prawnych czy odpowiadając na oczekiwania kontrahentów zdecydujemy się na redukcję śladu węglowego – opracujemy wówczas strategię redukcji śladu węglowego czy strategię dekarbonizacji firmy. Każda taka strategia posiadać musi mierzalne i konkretne cele, których osiąganie umieszczamy gdzieś na osi czasu czyli określamy czasowo. Strategia podlegać musi operacjonalizacji, musimy przemyśleć jakie realne działania podejmiemy w celu realizacji założonych w czasie celów.
Prawnie wiążące cele dekarbonizacyjne Unii Europejskiej to redukcja emisji gazów cieplarnianych o co najmniej 55% do 2030 roku i osiągnięcie neutralności klimatycznej do roku 2050. Dlaczego nie warto wpisywać żadnych celów redukcji śladu węglowego w strategię firmy PRZED faktyczną analizą jej emisyjności? Może się oczywiście okazać, że nasz ślad węglowy jest relatywnie niski i znalezienie środków odchodzenia od CO2 będzie bardzo trudne. Może to wynikać ze specyfiki branży czy nowoczesnych zielonych rozwiązań, z których już korzystamy. Nawet jeśli nie musimy stawiać sobie celów redukcji śladu węglowego warto przygotować strategię niskoemisyjności firmy, nakreślając wizję i werbalizując obecnie stosowane środki zarządzania emisjami.
A może offset węglowy (carbon offset)? Omawiając temat śladu węglowego nie sposób nie wspomnieć o offsecie węglowym. Carbon footprint to kompensacja wygenerowanych przez firmę emisji poprzez inwestycje w globalne projekty redukujące lub absorbujące gazy cieplarniane. Poza procesami, w które nie można bezpośrednio ingerować w celu zmniejszenia emisji – offset to zawsze raczej niechlubna droga na skróty. Offset węglowy kojarzony jest z zakupem kredytów węglowych i sadzeniem drzew na drugim końcu świata przy kontynuowaniu niefrasobliwego zatruwania klimatu tu i teraz (gdybyśmy plany redukcji emisji CO2 sprowadzić chcieli do sadzenia drzew to oczywiście nie starczy nam powierzchni kuli ziemskiej by to zrealizować). Ale offset to także projekty dotyczące energii wiatrowej, obiektów wykorzystujących energię słoneczną, projekty ochrony różnorodności biologicznej, projekty leśne lub projekty wychwytywania i wytwarzania energii z metanu.
Chcesz porozmawiać o zarządzaniu śladem węglowym w Twojej Firmie? Zapraszamy do współpracy.